Wat gaat er mis bij chronische hyperventilatie?

Het setpoint is verschoven

Op de vorige pagina zag je dat chemoreceptoren in je hersenstam je CO2-niveau bewaken. Ze hebben een instelpunt, het setpoint: het niveau waarbij ze tevreden zijn.

Bij chronische hyperventilatie is dat setpoint naar beneden verschoven. Je hersenstam is gewend geraakt aan een te laag CO2-niveau. Zodra het CO2 een beetje stijgt richting het echte normaal, interpreteert hij dat als "te hoog" en geeft het signaal om meer te ademen. Terwijl die stijging juist de goede richting op is.

Het resultaat: je blijft de hele dag net iets te veel ademen. Niet zichtbaar, niet dramatisch. Maar genoeg om je CO2 structureel te laag te houden.

De vicieuze cirkel

Het probleem verergert zichzelf. Doordat je structureel te veel ademt, daalt je CO2. Je nieren passen zich aan door bicarbonaat uit te scheiden, een soort buffer. Na een paar uur tot dagen is die aanpassing compleet: je lichaam heeft zich ingesteld op het nieuwe, te lage niveau.

Nu zit je vast. Je CO2 is te laag, maar je lichaam beschouwt dat als normaal. Elke poging om minder te ademen voelt als stikken, want je hersenstam denkt dat je CO2 te hoog wordt. Terwijl het in werkelijkheid eindelijk de goede kant opgaat.

De paradox: genoeg zuurstof, toch klachten

Dit verklaart het meest frustrerende aspect van chronische hyperventilatie: al je medische onderzoeken zijn normaal. Je saturatie is goed (vaak zelfs 99-100%, wat juist een teken is van te veel ademen). Je longen werken. Je hart klopt prima.

Maar het lage CO2 heeft gevolgen door het hele lichaam. Op de vorige pagina zag je dat CO2 de sleutel is die de laaddeuren van hemoglobine opent. Dat mechanisme heet het Bohr-effect: hoe minder CO2 er in de buurt van je weefsels is, hoe strakker hemoglobine de zuurstof vasthoudt. Bij chronische hyperventilatie is er structureel te weinig CO2, waardoor de zuurstof vastgeplakt blijft aan hemoglobine en je cellen te weinig krijgen.

Dit is de reden dat je saturatie er perfect uitziet op een saturatiemeter (99-100%), terwijl je je beroerd voelt: er is genoeg zuurstof in je bloed, maar het wordt niet afgeleverd. Daarnaast vernauwen je bloedvaten, worden je zenuwen prikkelbaar, en raakt je spijsvertering ontregeld.

Het resultaat is een cascade van klachten die op het eerste gezicht niets met ademhaling te maken lijken te hebben.

Het klachtenweb

Laag CO2 verstoort meerdere systemen tegelijk. Daardoor krijgen veel mensen met chronische hyperventilatie een combinatie van schijnbaar ongerelateerde klachten.

Herken je meerdere van deze categorieën? Dan ben je niet de enige. Veel mensen met chronische hyperventilatie worden jarenlang van specialist naar specialist gestuurd voordat iemand het verband ziet.

Waarom artsen het missen

Chronische hyperventilatie is niet zichtbaar. Je ademt niet hijgend of snakkend naar adem. Het verschil met normaal ademen is subtiel: misschien twee of drie ademhalingen per minuut te veel, of iets te diepe teugen. Dat valt niet op bij een consult van tien minuten.

Daarbij komt dat de klachten zo breed zijn dat ze in tientallen andere richtingen wijzen. Hartkloppingen leiden naar de cardioloog. Maagklachten naar de gastro-enteroloog. Vermoeidheid naar de internist. Iedereen onderzoekt zijn eigen domein, vindt niets, en verwijst door.

De enige test die het direct kan aantonen is een meting van het CO2 in je uitgeademde lucht (capnografie) of in je bloed (arterieel bloedgas). Maar die tests worden zelden aangevraagd als niemand aan hyperventilatie denkt.